DI TÍCH QUỐC GIA ĐẶC BIỆT ĐỊA ĐIỂM CHIẾN THẮNG BIÊN GIỚI NĂM 1950, HUYỆN THẠCH AN, TỈNH CAO BẰNG

       Di tích quốc gia đặc biệt Địa điểm Chiến thắng Biên giới năm 1950 huyện Thạch An, tỉnh Cao Bằng cách thành phố Cao Bằng khoảng 40 km, có 19 di tích và điểm di tích được phân bố thành 4 cụm di tích nằm trên địa bàn 4 xã, thị trấn. Các địa điểm di tích lịch sử chiến thắng Biên giới năm 1950, huyện Thạch An, tỉnh Cao Bằng có giá trị đặc biệt quan trọng gắn liền với sự nghiệp hoạt động cách mạng của Chủ tịch Hồ Chí Minh, Đại tướng Võ Nguyên Giáp, gắn liền với sự trưởng thành, phát triển của Quân đội nhân dân Việt Nam.

1- Tóm tắt nội dung di tích

1.1- Chủ trương của Trung ương Đảng mở chiến dịch Biên giới

       Sau chiến thắng Việt Bắc Thu Đông năm 1947, quân và dân ta đã đập tan chiến lược "Đánh nhanh thắng nhanh" của thực dân Pháp, làm cho cục diện chiến trường giữa ta và địch chuyển sang thế "cầm cự, giằng co", ta đã từng bước chuyển sang thế phản công.

       Ở Đông Dương, quân Pháp ngày càng sa lầy vào cuộc chiến và lâm vào thế phòng ngự bị động. Để có thể cứu vãn tình thế, Chính phủ Pháp lập kế hoạch Rơve để phong tỏa biên giới, dùng quân ngụy làm nhiệm vụ chiếm đóng, tập trung quân Âu - Phi thành lực lượng cơ động thực hiện chính sách "dùng người Việt đánh người Việt", "lấy chiến tranh nuôi chiến tranh". Tại Cao Bằng, Pháp tập trung củng cố hệ thống các cứ điểm và đồn bốt quân sự trên Quốc lộ số 4 từ thị xã Cao Bằng đến Đông Khê, Thất Khê, Na Sầm, Lạng Sơn; trong đó Đông Khê là một tiểu khu quan trọng, lá chắn của Cao Bằng.

       Về phía ta, cùng với việc tăng cường lực lượng quân sự, mở rộng vùng giải phóng, để tranh thủ sự ủng hộ của các nước dân chủ nhân dân trên thế giới, Đảng ta và Chủ tịch Hồ Chí Minh chủ trương đẩy mạnh công tác ngoại giao với phương châm "thêm bạn, bớt thù".

       Đứng trước tình hình thế giới và trong nước có nhiều chuyển biến thuận lợi, nhằm đưa cuộc kháng chiến tiến lên bước mới, tháng 6/1950, Ban Thường vụ Trung ương Đảng quyết định mở Chiến dịch Biên giới, lấy tên là "Chiến dịch Lê Hồng Phong II" nhằm tiêu diệt một bộ phận quan trọng sinh lực địch, giải phóng một phần biên giới; mở đường biên giới với các nước xã hội chủ nghĩa phá vỡ thế bao vây của Pháp, mở rộng và củng cố căn cứ địa Việt Bắc.

       Ban Thường vụ Trung ương quyết nghị thành lập Đảng ủy mặt trận có 05 đồng chí: Đại tướng Võ Nguyên Giáp - Ủy viên Thường vụ Trung ương Đảng, Bộ trưởng Bộ Quốc phòng làm Bí thư Đảng ủy mặt trận; đồng chí Trần Đăng Ninh - Ủy viên Trung ương Đảng làm Chủ nhiệm Tổng cục cung cấp; đồng chí Hoàng Văn Thái làm Tổng tham mưu trưởng; đồng chí Lê Liêm, Phó Chủ nhiệm Tổng cục chính trị; đồng chí Bùi Quang Tạo, Phó Bí thư Liên khu ủy, Phó Chủ tịch Ủy ban Kháng chiến hành chính Liên khu Việt Bắc làm Ủy viên.

       Cao Bằng được chọn làm chiến trường chính của chiến dịch Biên giới, vì Cao Bằng có đường biên giới chung với tỉnh Quảng Tây - Trung Quốc, đường giao lưu Quốc tế thuận lợi, là đầu mối của những trục đường chiến lược quan trọng, đường số 4 chạy dọc biên thùy Đông Bắc tới miền Duyên Hải Vịnh Bắc Bộ. Đường số 3 nối liền Cao Bằng - Bắc Kạn - Thái Nguyên. Hơn nữa người dân Cao Bằng đã được thử thách, tôi luyện trong thời kỳ cách mạng. Đến cuối năm 1949 các địa phương quanh vùng quốc lộ 3 từ Ngân Sơn đến Bắc Kạn và phần lớn các huyện trong tỉnh Cao Bằng được giải phóng.

       Với tầm quan trọng của Chiến dịch, từ cuối tháng 8/1950, dù bận nhiều việc hệ trọng, Chủ tịch Hồ Chí Minh - vị lãnh tụ tối cao đã lên đường ra mặt trận cùng Bộ Chỉ huy Chiến dịch trực tiếp chỉ đạo Chiến dịch, động viên quân và dân chiến đấu. Người kiểm tra kế hoạch tác chiến, xem xét công tác chuẩn bị hậu phương, theo dõi kịp thời diễn biến của chiến dịch, góp những ý kiến chỉ đạo và gửi nhiều thư, lời kêu gọi động viên cán bộ, bộ đội, dân công. Người chỉ thị: "Chiến dịch Cao - Bắc - Lạng rất quan trọng, chúng ta phải quyết tâm đánh thắng trận này". Việc Người ra mặt trận làm cho mọi người càng thấm sâu ý nghĩa quan trọng của Chiến dịch sắp mở; là lời động viên mạnh mẽ nhất, xúc động nhất lan truyền trong sâu thẳm toàn thể đội ngũ dân công, bộ đội tham gia Chiến dịch.

       Sáng sớm ngày 16/9/1950, từ vị trí quan sát đặt trên núi Báo Đông xóm Cốc Đứa, xã Đức Long, huyện Thạch An (cách Đông Khê 11km đường chim bay) theo dõi và chỉ đạo trận đánh cứ điểm Đông Khê – Trận đánh mở màn cho chiến dịch Biên giới 1950. Trong khoảnh khắc Người đang chăm chú theo dõi trận đánh bằng ống nhòm trên đỉnh núi Báo Đông, nghệ sỹ nhiếp ảnh Vũ Năng An đã kịp thời chớp ống kính ghi lại và bức ảnh lịch sử “Chủ tịch Hồ Chí Minh quan sát mặt trận Đông Khê ”, hình ảnh Bác Hồ đang quan sát mặt trận Đông Khê với thần thái của vị chỉ huy tối cao ánh trong khói lửa và niềm tin chiến thắng đã được giữ lại cho muôn đời.

       Khi quan sát mặt trận Đông Khê trên đỉnh núi Báo Đông, Chủ tịch Hồ Chí Minh đã tức cảnh làm bài thơ Lên núi nổi tiếng:

  Chống gậy lên non xem trận địa

  Vạn trùng núi đỡ vạn trùng mây

  Quân ta khí mạnh nuốt ngưu đẩu

  Thề diệt xâm lăng lũ sói, cầy

       Hình ảnh vị lãnh tụ tối cao của Đảng, của dân tộc không ngại khó khăn, nguy hiểm ra sát mặt trận để cùng Bộ chỉ huy chỉ đạo cuộc chiến đấu là nguồn sức mạnh động viên tinh thần vô cùng to lớn lan truyền đến toàn thể quân và dân ta. Bác Hồ ra trận là biểu hiện ý chí quyết thắng quân địch cao nhất của Đảng và nhân dân ta. Khắp mặt trận nô nức thi đua giết giặc lập công, đưa chiến dịch đến toàn thắng.

1.2- Diễn biến chính và kết quả của Chiến dịch Biên giới năm 1950

       Đúng 6h30 phút sáng 16/9/1950, quân nổ súng tấn công cứ điểm Đông Khê, mở màn cho chiến dịch Biên giới năm 1950. Đến 10h ngày 18/9/1950, ta hoàn toàn làm chủ thị trấn Đông Khê, tiêu diệt cứ điểm Đông Khê.

       Đông Khê thất thủ, tuyến phòng thủ của địch ở hành lang biên giới bị lung lay, phân khu Cao Bằng bị cô lập, phân khu Thất Khê bị uy hiếp, tạo điều kiện thuận lợi cho quân ta tiếp tục đánh quân ứng chiến ở Thất Khê lên và đánh quân từ Cao Bằng xuống đi đến chiến dịch Biên giới toàn thắng. Do vậy, ý đồ tác chiến của ta là “nhử thú dữ vào tròng” để “khép vòng lưới thép” tiêu diệt chúng.

       Đêm 30/9/1950, binh đoàn ứng cứu của Lơ Pagiơ từ Thất Khê kéo lên đã bị quân ta chặn đánh tơi bời. Nghe tin đó, ở hướng thị xã Cao Bằng, tên quan năm Sáctông càng hoang mang cực độ. 9h00 sáng ngày 3/10/1950, thị xã Cao Bằng và tỉnh Cao Bằng hoàn toàn được giải phóng.

       Đêm 3/10 đến 4/10/1950, trận Khau Luông giành thắng lợi, ta đã tiêu diệt được một phần lớn lực lượng của quân Lơ Pagiơ, khống chế cả một vùng khá rộng lớn bên đường số 4, đập tan kế hoạch hành quân Ti-nhít của thực dân Pháp. Đây là một trong những trận vận động quy mô lớn đầu tiên trên đường số 4 của Quân đội Nhân dân Việt Nam.

       Cuộc rút chạy của binh đoàn Lơ Pagiơ và Sáctông bị quân và dân ta chặn đánh. Trong đó nổi bật nhất là hai trận đánh Cốc Xá - điểm cao 477 tại xã Trọng Con, huyện Thạch An diễn ra từ ngày 5-8/10/1950, ta đã tiêu diệt và loại khỏi vòng chiến đấu lực lượng cơ động mạnh của thực dân Pháp trên chiến trường Đông Dương và quyết định cho chiến thắng Biên giới năm 1950. Đây là hai trận đánh then chốt tiêu biểu mang cấp chiến dịch đầu tiên của Quân đội Nhân dân Việt Nam, là trận đánh cấp chiến dịch tiêu diệt nhiều sinh lực địch nhất trong lịch sử cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp của dân tộc Việt Nam .

       Sau khi binh đoàn Lơ Pagiơ và Sáctông bị tiêu diệt, những ngày tiếp theo, quân địch rút quân khỏi toàn bộ hệ thống phòng thủ trên đường số 4 trong tình cảnh bị quân ta truy kích sát nút. Đến ngày 15/10/1950, địch rút hết khỏi hành lang biên giới. Hệ thống phòng thủ của địch trên đường số 4 bị phá vỡ.

       Sau 29 ngày đêm chiến đấu liên tục (từ ngày 16/9/1950 đến 14/10/1950), chiến dịch Biên giới năm 1950 kết thúc thắng lợi. Ta đã đánh và tiêu diệt gồm 10 tiểu đoàn địch, bằng 41% lực lượng cơ động chiến lược Pháp trên toàn cõi Đông Dương, loại khỏi vòng chiến đấu 8.296 tên bắt toàn bộ Ban chỉ huy Binh đoàn Lơ Pagiơ và Sáctông và Ban chỉ huy cứ điểm Đông Khê, thu 3.000 tấn vũ khí, giải phóng hoàn toàn biên giới từ Cao Bằng đến Đình Lập (Lạng Sơn).

       Trong Chiến dịch Biên giới 1950, nhân dân các dân tộc Cao Bằng đã huy động và bổ sung cho chiến dịch 700 tân binh, huy động một lực lượng dân công lớn đến hàng vạn người. Tính từ ngày 20/7/1950 đến 30/10/1950, đã có 78.224 người đi dân công với trên 50% là phụ nữ. Nếu tính từ đầu năm 1950 đã huy động tới 5 triệu 70 vạn ngày công, bình quân mỗi người đóng góp ngày 100 ngày công; chưa kể trên 2 vạn nam nữ thanh niên các dân tộc tham gia bộ đội trực tiếp chiến đấu ngoài chiến trường. Ngoài sức người, Cao Bằng còn huy động được 325.650 đồng, 30.703 kg thóc, 1.363 kg gạo, 17.734 m vải phục vụ chiến dịch. Riêng chị em phụ nữ góp 5 vạn đồng cho Quỹ kháng chiến. Đặc biệt phong trào "bán gạo cho Hồ Chủ tịch khao quân”đã có 27.134 gia đình (trong tổng số 30.703 hộ gia đình trong toàn tỉnh) bán 713.641 kg gạo. Phụ nữ còn nhận chăm sóc, đỡ đầu thương binh, đón thương binh về nhà mình chăm sóc, nhận làm anh nuôi, con nuôi. Đây là một cuộc động viên lớn nhất từ khi bước vào cuộc kháng chiến đến nay.

       Trong quá trình chiến đấu đã xuất hiện nhiều gương chiến đấu anh dũng làm rạng rỡ quê hương cách mạng Cao Bằng như anh hùng La Văn Cầu lập công là lá cờ đầu trong Quân đội. Anh Lý Viết Mưu anh dũng hy sinh khi tấn công đồn địch được truy tặng danh hiệu Anh hùng lực lượng vũ trang nhân dân. Trên 50% dân công là phụ nữ trực tiếp ra chiến trường vượt qua khói bom, lửa đạn tiếp tế đạn dược, vận chuyển lương thực, khiêng cáng thương binh, nhiều chị em phụ nữ đã được Bác Hồ tuyên dương, Chính phủ tặng Huân chương chiến công như các chị: Đinh Thị Dậu, Đinh Thị Bỏng, Đinh Thị Mẫn, Đàm Thị Nhay, Triệu Thị Soi, Nguyễn Thị Bé, Nông Thị Đông. Sự đóng góp của nhân dân các dân tộc Cao Bằng, những tấm gương chiến đấu dũng cảm của bộ đội và dân công Cao Bằng góp phần làm nên chiến thắng Biên giới năm 1950.

1.3- Ý nghĩa của chiến thắng Biên giới năm 1950

        Thắng lợi của Chiến dịch Biên giới mang ý nghĩa dân tộc và thời đại sâu sắc. Chiến dịch Biên giới năm 1950 là chiến dịch tiến công lớn đầu tiên của Quân đội nhân dân Việt Nam trong cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp, là chiến dịch có tầm quan trọng đặc biệt dưới sự chỉ đạo trực tiếp của Trung ương Đảng, Chủ tịch Hồ Chí Minh và Đại tướng Võ Nguyên Giáp. Đây cũng là chiến dịch đầu tiên và là chiến dịch duy nhất Chủ tịch Hồ Chí Minh - vị Tổng tư lệnh tối cao, người cha thân yêu của lực lượng vũ trang cách mạng Việt Nam trực tiếp ra mặt trận chỉ đạo chiến dịch, động viên quân và dân chiến đấu.

       Chiến thắng Biên giới năm 1950 đã tạo ra bước ngoặt lớn, thay đổi cục diện chiến trường, tạo thế chiến lược có lợi cho ta. Ta không chỉ tiêu diệt một khối sinh lực tinh nhuệ của địch mà còn giải phóng 5 thị xã, 12 thị trấn, nhiều vùng đất đai quan trọng trên dải biên giới dài 750 km, gồm 35 vạn dân. Từ đó, nối liền hậu phương của ta với Trung Quốc, khơi thông với phong trào hòa bình, độc lập, dân tộc, dân chủ và tiến bộ xã hội trên thế giới, phá vỡ thế bao vây cô lập của địch cả trong lẫn ngoài. Căn cứ địa Việt Bắc được củng cố và mở rộng. Ta có thêm điều kiện thuận lợi để phát triển lực lượng về mọi mặt, đẩy mạnh cuộc kháng chiến toàn quốc. Đồng thời đưa cuộc kháng chiến bước sang một giai đoạn mới, giai đoạn quân và dân ta nắm quyền chủ động chiến lược trên chiến trường, chủ động mở các cuộc tiến công, phản công và giành thắng lợi ngày càng to lớn hơn.

       Chiến thắng Biên giới năm 1950 chính là hồi chuông báo hiệu sự thất bại không thể tránh khỏi của chủ nghĩa thực dân cũ trên đất nước Việt Nam và trên thế giới, giáng một đòn nặng vào ý đồ xâm lược của thực dân Pháp, làm phá sản âm mưu “khóa chặt biên giới” nhằm cô lập cách mạng Việt Nam với Liên Xô, Trung Quốc và các nước dân chủ nhân dân. Tuyến phòng thủ "Liên khu Biên giới Đông Bắc” bị phá sản, “hành lang Đông – Tây” bị chọc thủng, kế hoạch Rơve bị đập tan. Quân Pháp ngày càng lún sâu vào thế bị động về chiến lược ngày càng bị đẩy lùi, lún sâu vào thế phòng ngự bị động về chiến lược. Chiến thắng Biên giới đã làm cho uy danh quân sự của một đội quân nhà nghề bị chôn vùi trong thất bại thảm hại chưa từng có trong lịch sử chiến tranh xâm lược của thực dân Pháp.

       Chiến thắng Biên giới năm 1950 đánh dấu một bước nhảy vọt của Quân đội Nhân dân Việt Nam về nhiều mặt, đặc biệt về nghệ thuật chiến dịch, chiến thuật, có sự hiệp đồng binh chủng. Những bài học kinh nghiệm quý báu về nghệ thuật quân sự trong chiến dịch Biên giới được vận dụng thành công trong cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp sau này, đặc biệt nổi bật của sự kế thừa và vận dụng những kinh nghiệm về nghệ thuật chiến dịch tấn công của chiến dịch Biên giới trong chiến dịch lịch sử Điện Biên Phủ 1954 làm thay đổi cục diện cuộc chiến tranh, mang lại niềm vinh quang cho dân tộc, chấm dứt cuộc chiến tranh xâm lược của thực dân Pháp tại Việt Nam.

       Chiến thắng Biên giới năm 1950 là bước ngoặt quan trọng góp phần quyết định thắng lợi của cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp xâm lược của dân tộc ta. Với đầy đủ ý nghĩa của nó, Chiến thắng Biên giới năm 1950 đã tạo điều kiện thuận lợi để toàn Đảng, toàn dân, toàn quânta liên tiếp giành những thắng lợi to lớn hơn, mà đỉnh cao là thắng lợi của chiến thắng Điện Biên Phủ năm 1954 buộc thực dân Pháp phải ký Hiệp định Giơnevơ về chấm dứt chiến tranh lập lại hòa bình ở Đông Dương. Khi nhìn lại thất bại của nước Pháp ở cuộc chiến tranh Đông Dương, nguyên Toàn quyền Đông Dương Catơru đã chua chát xác nhận: "Sự thất bại của quân đội Pháp tại biên giới Việt – Trung tháng 10/1950 đã có ảnh hưởng quyết định đến số phận của Đông Dương và Điện Biên Phủ sau này đã phải chịu ảnh hưởng đó".

       Thắng lợi của chiến thắng Biên giới năm 1950 chứng minh tính đúng đắn của đường lối chiến tranh "toàn dân, toàn diện, trường kỳ, dựa vào sức mình là chính" mà Đảng và Chủ tịch Hồ Chí Minh đã đề ra. Bài học về phát huy nội lực, xây dựng lực lượng kháng chiến, xây dựng quân đội để làm nên chiến thắng Chiến dịch Biên giới 1950 vẫn còn nguyên giá trị trong công cuộc xây dựng và bảo vệ Tổ quốc Việt Nam xã hội chủ nghĩa hiện nay.

       Chiến thắng Biên Giới có ý nghĩa hết sức trọng đại với Đảng bộ và nhân dân các dân tộc Cao Bằng, ngày 3/10/1950 là ngày Cao Bằng hoàn toàn giải phóng, sạch bóng quân xâm lược viễn chinh Pháp, mở ra một trang sử mới đối với Đảng bộ và nhân dân các dân tộc trong tỉnh. Từ đây nhân dân được sống trong độc lập, tự do, làm chủ vận mệnh bản thân, quê hương và đất nước, dưới sự lãnh đạo của Đảng và Chủ tịch Hồ Chí Minh, đi vào xây dựng cuộc sống mới, phát triển về mọi mặt, ổn định đời sống, xây dựng hậu phương vững mạnh, tiếp tục chi viện sức người, sức của cho tiền tuyến.

2- Giá trị lịch sử, văn hóa, khoa học, thẩm mỹ của di tích

2.1- Giá trị lịch sử

       Các địa điểm di tích lịch sử Chiến thắng Biên giới năm 1950, huyện Thạch An, tỉnh Cao Bằng có giá trị đặc biệt quan trọng, gắn liền với sự nghiệp hoạt động cách mạng của Chủ tịch Hồ Chí Minh, Đại tướng Võ Nguyên Giáp, gắn liền với sự trưởng thành, phát triển của Quân đội nhân dân Việt Nam.

       Các địa điểm di tích lịch sử chiến thắng Biên giới 1950, huyện Thạch An, tỉnh Cao Bằng gắn với sự nghiệp hoạt động cách mạng thiên tài của Chủ tịch Hồ Chí Minh - vị Tổng tư lệnh tối cao, người cha thân yêu của lực lượng vũ trang cách mạng Việt Nam. Đây là lần đầu tiên và cũng là lần duy nhất Chủ tịch Hồ Chí Minh trực tiếp ra mặt trận chỉ đạo chiến dịch, động viên quân dân chiến đấu. Gắn liền với cuộc đời hoạt động của Đại tướng Võ Nguyên Giáp - Bộ trưởng Bộ Quốc phòng, Tổng tư lệnh Quân đội Quốc gia và Dân quân Việt Nam, Chỉ huy trưởng và Bí thư Đảng ủy Mặt trận trực tiếp chỉ đạo chiến dịch. Thắng lợi trong chiến dịch Biên giới 1950 khẳng định sự lãnh đạo sáng suốt của Trung ương Đảng và Chủ tịch Hồ Chí Minh trong cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp xâm lược.

       Các địa điểm di tích lịch sử chiến thắng Biên giới 1950, huyện Thạch An, tỉnh Cao Bằng còn gắn liền với sự trưởng thành, phát triển của Quân đội Nhân dân Việt Nam. Đây là nơi diễn ra trận đánh công kiên và các trận đánh vận động đầu tiên mang cấp chiến dịch, có sự hiệp đồng của các binh chủng đầu tiên của Quân đội Nhân dân Việt Nam; nơi diễn ra những trận đánh quyết định cho chiến thắng chiến dịch Biên giới làm thay đổi cục diện trên chiến trường góp phần to lớn tạo tiền đề cho công cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp của nhân dân ta giành thắng lợi. Những địa điểm di tích lịch sử chiến thắng Biên giới cũng ghi dấu những bài học kinh nghiệm quý báu về nghệ thuật quân sự, về vấn đề phát huy nội lực, xây dựng lực lượng kháng chiến, xây dựng quân đội đã được vận dụng thành công trong cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp và còn nguyên giá trị trong công cuộc xây dựng và bảo vệ Tổ quốc Việt Nam xã hội chủ nghĩa hiện nay.

2.2- Giá trị văn hoá

       Hàng năm, các địa điểm di tích lịch sử Chiến thắng Biên giới 1950 đón tiếp, hướng dẫn nhiều lượt khách trong và ngoài nước đến tham quan, học tập và nghiên cứu. Đặc biệt là các đoàn cựu chiến binh, binh đoàn, quân khu, các đơn vị lực lượng vũ trang thuộc Quân đội Nhân dân Việt Nam đến học tập về truyền thống cách mạng đấu tranh hào hùng của Quân đội ta. Di tích được đầu tư tôn tạo đã góp phần vào việc bảo tồn, lưu giữ và phát huy giá trị văn hóa lịch sử, tôn vinh truyền thống đấu tranh cách mạng của dân tộc, đồng thời góp phần thúc đẩy phát triển du lịch của tỉnh Cao Bằng nói riêng và cả nước nói chung.

       Di tích còn là nơi tưởng nhớ khắc ghi công lao to lớn của Chủ tịch Hồ Chí Minh, của Đại tướng Võ Nguyên Giáp và các anh hùng liệt sĩ đã hi sinh vì độc lập, tự do của Tổ quốc, vì hạnh phúc của nhân dân. Nơi nhân dân thể hiện lòng tôn kính, ngưỡng mộ đối với Chủ tịch Hồ Chí Minh, với Đại tướng Võ Nguyên Giáp và cũng là nơi giáo dục truyền thống lịch sử, tinh thần yêu nước của dân tộc đối với thế hệ trẻ; từ đó thắp lên ngọn lửa nhiệt huyết trong mỗi người, nguyện phấn đấu, rèn luyện để xây dựng quê hương, đất nước ngày càng giàu đẹp.

2.3- Giá trị khoa học

       Các địa điểm di tích lịch sử chiến thắng Biên giới huyện Thạch An, tỉnh Cao Bằng là nơi giúp các nhà nghiên cứu khoa học về lịch sử dân tộc, lịch sử quân sự đến nghiên cứu, học tập và nâng cao trình độ lý luận, chuyên môn; là công trình quân sự dã chiến, là chiến tích ghi dấu chiến công tiêu biểu của Quân đội Nhân dân Việt Nam thông qua những hình ảnh trực quan và một số tư liệu, tài liệu liên quan còn được lưu giữ và trưng bày tại Nhà tưởng niệm Chủ tịch Hồ Chí Minh với Chiến thắng Biên giới. Đây cũng là bảo tàng sống động về không gian và thời gian lưu giữ những địa danh, hiện vật liên quan đến Chiến dịch Biên giới năm 1950 và quá trình hoạt động cách mạng của Chủ tịch Hồ Chí Minh, của Đại tướng Võ Nguyên Giáp và Quân đội Nhân dân Việt Nam trong những năm đầu của cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp.

2.4- Giá trị thẩm mỹ

       Ngoài những giá trị lịch sử, văn hoá quan trọng, các địa điểm di tích lịch sử chiến thắng Biên giới 1950 huyện Thạch An, tỉnh Cao Bằng còn là địa điểm lý tưởng để du khách có thể tham quan, thưởng ngoạn cảnh quan thiên nhiên. Tự mình trải nghiệm, chinh phục những cung bậc hùng vĩ của núi rừng, chiêm ngưỡng cảnh quan thiên nhiên đẹp, nên thơ nơi biên cương của Tổ quốc. Đồng thời cũng là điểm đến của những chuyến tham quan du lịch về nguồn, vừa tìm hiểu về lịch sử đấu tranh giành độc lập tự do cho dân tộc, vừa kết hợp thưởng ngoại du lịch sinh thái đầy ý nghĩa.

3- Phát huy giá trị Di tích Quốc gia đặc biệt

3.1- Quá trình hình thành và phát triển

       Các địa điểm di tích lịch sử chiến thắng Biên giới năm 1950, huyện Thạch An, tỉnh Cao Bằng có 19 di tích và điểm di tích được phân bố thành 4 cụm di tích nằm trên địa bàn 4 xã, thị trấn của huyện Thạch An: Cụm di tích Chủ tịch Hồ Chí Minh với Chiến thắng chiến dịch Biên giới năm 1950, xã Đức Long, huyện Thạch An có 07 di tích trong đó có 01 di tích xếp hạng cấp quốc gia, 03 di tích xếp hạng cấp tỉnh; Cụm di tích cứ điểm Đông Khê, thị trấn Đông Khê, huyện Thạch An có 09 di tích, trong đó có 01 di tích xếp hạng cấp quốc gia; Cụm di tích Khau Luông, xã Đức Xuân, huyện Thạch An có 01 di tích xếp hạng cấp tỉnh; Cụm di tích Cốc Xá - Điểm cao 477, xã Trọng Con, huyện Thạch An có 02 di tích xếp hạng cấp tỉnh. Trong đó, các điểm liên quan đến Chiến dịch Biên giới năm 1950 được phân bố chủ yếu trong Cụm di tích Chủ tịch Hồ Chí Minh với Chiến thắng Biên giới năm 1950 và Cụm di tích cứ điểm Đông Khê.

       Trong những năm qua, nhận thức sâu sắc vị trí, ý nghĩa, tầm quan trọng của các địa điểm di tích lịch sử Chiến thắng Biên giới năm 1950, huyện Thạch An, tỉnh Cao Bằng, tỉnh Cao Bằng đã tăng cường công tác quản lý đi đôi với giáo dục, tuyên truyền, vận động nhân dân tham gia công tác bảo vệ các điểm di tích; làm tốt công tác cắm mốc, cắm biển, khoanh vùng bảo vệ một số điểm di tích còn nằm rải rác ở rừng núi; thành lập lực luợng chức năng chuyên trách quản lý, bảo vệ một số di tích quan trọng, xây dựng hồ sơ di tích… Từ năm 2000, tỉnh Cao Bằng đã tích cực tu bổ, tôn tạo nhiều hạng mục, như: Lô cốt tháp canh, lô cốt số 1, lô cốt số 2, nhà trại lính, hệ thống hầm ngầm, hàng rào dây thép gai tại di tích Đồn Đông Khê; hệ thống sân vườn, hệ thống đường nội bộ tham quan các điểm di tích, cổng và đường lên di tích, biển di tích. Năm 2003 đã xây dựng Nhà tưởng niệm Chủ tịch Hồ Chí Minh với chiến thắng Chiến dịch Biên giới năm 1950 và trưng bày các hiện vật, hình ảnh liên quan. Năm 2004 đã xây dựng đường lên địa điểm Đài quan sát Sở chỉ huy chiến dịch và xây dựng cụm tượng đài "Chủ tịch Hồ Chí Minh quan sát mặt trận Đông Khê" trên đỉnh núi Báo Đông…Các địa điểm di tích lịch sử chiến thắng Biên giới 1950, huyện Thạch An, tỉnh Cao Bằng tổ chức đón tiếp khách tham quan từ năm 2004, từ đó đến nay đã làm tốt công tác bảo vệ và phát huy giá trị di tích, hàng năm đón hàng vạn lượt khách đến tham quan, học tập và nghiên cứu.

       Với ý nghĩa và tầm quan trọng đặc biệt, địa điểm di tích lịch sử Chiến thắng Biên giới 1950 huyện Thạch An, tỉnh Cao Bằng được Thủ tướng Chính phủ xếp hạng Di tích Quốc gia đặc biệt tại Quyết định số 2082/QĐ-TTg ngày 25/12/2017 của Thủ tướng Chính phủ.

3.2- Phát huy giá trị Di tích Quốc gia đặc biệt Địa điểm Chiến thắng Biên giới năm 1950 huyện Thạch An, tỉnh Cao Bằng

       Hiện nay, UBND tỉnh đang chỉ đạo xây dựng Đề án thành lập Ban quản lý các di tích Quốc gia đặc biệt tỉnh Cao Bằng (bao gồm ba di tích: Khu di tích Pác Bó, Di tích Rừng Trần Hưng Đạo và Di tích Địa điểm chiến thắng Biên giới 1950 huyện Thạch An, tỉnh Cao Bằng) là một đơn vị sự nghiệp trực thuộc Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch tỉnh Cao Bằng để quản lý, bảo vệ và phát huy giá trị nhằm thu hút đông đảo khách trong và ngoài nước đến tham quan, học tập và nghiên cứu.

       Riêng đối với Di tích Quốc gia đặc biệt Địa điểm Chiến thắng Biên giới năm 1950 huyện Thạch An, tỉnh Cao Bằng, với mong muốn bảo tồn, phát huy những giá trị lịch sử, khoa học, văn hóa và thẩm mỹ của Di tích, đáp ứng nguyện vọng của nhân dân các dân tộc tỉnh Cao Bằng nói riêng, quân và dân cả nước nói chung, tỉnh Cao Bằng sẽ tiếp tục quan tâm đầu tư tu bổ, tôn tạo, phát huy giá trị sau khi được xếp hạng Di tích quốc gia đặc biệt (hiện tỉnh đang chỉ đạo triển khai các dự án tu bổ, tôn tạo di tích Đồn Đông Khê;Xây dựng các bia, biển chỉ dẫn, giới thiệu, quảng bá trong di tích quốc gia đặc biệtĐịa điểm chiến thắng Biên giới năm 1950 huyện Thạch An, nội thất trưng bày Nhà tưởng niệm Chủ tịch Hồ Chí Minh, xã Đức Long và nội thất Nhà trưng bày bổ sung tại Đồn Đông Khê). Đồng thời xây dựng quy hoạch tổng thể bảo tồn phát huy giá trị các địa điểm di tích lịch sử chiến thắng Biên giới 1950, huyện Thạch An, tỉnh Cao Bằng gắn với phát triển kinh tế - xã hội vùng có di tích.