Giá trị văn hóa dân tộc độc đáo của non nước Cao Bằng

Cao Bằng không chỉ nổi tiếng “gạo trắng, nước trong”, mà còn là một vùng văn hoá đa dạng, phong phú với sự giao hòa bản sắc của nhiều dân tộc anh em. Là xứ sở của những cọn nước, các suối nguồn trong vắt..., Cao Bằng hấp dẫn du khách bởi những nét sinh hoạt văn hóa đa dạng, đậm đà bản sắc dân tộc không nơi nào có được.

hat%20then

Hát Then - đàn tính, một hình thức sinh hoạt có vị thế quan trọng trong tín ngưỡng của người Tày.

Mỗi dân tộc sinh sống ở Cao Bằng đều có những di sản văn hóa truyền thống độc đáo của riêng mình, thể hiện rõ trên trang phục, lễ hội, tín ngưỡng... Đó là những giá trị văn hóa phi vật thể đặc sắc được người dân luôn gìn giữ, phát huy.

Đến Cao Bằng, về các bản làng, nhất là dịp mùa xuân, ngày hội, ngày chợ phiên, du khách sẽ không khỏi ngỡ ngàng và thích thú khi được hòa vào vườn hoa đầy màu sắc của các chàng trai, cô gái bản địa với những trang phục độc đáo. Về cơ bản các trang phục của người Cao Bằng phổ biến nhất là sắc chàm, tự dệt, tự nhuộm, nhưng đa sắc màu nhất lại là của người Dao, Mông.

Cao Bằng còn là miền đất của lễ hội. Lễ hội của đồng bào các dân tộc Cao Bằng nhìn chung đều nhằm cầu trời ban điều an lành cho dân bản, mưa thuận gió hòa, mùa màng bội thu, gia súc không bị dịch bệnh, đời sống ấm no, hạnh phúc. Đặc biệt, người Tày có tục thờ Mẹ Trăng và các nàng tiên con gái Mẹ Trăng, như những vị thần bảo trợ cho cuộc sống của họ. Mỗi lễ hội đều có những nét độc đáo riêng, gắn liền với bản sắc văn hóa từng địa phương, từ lâu đã trở thành một hình thức sinh hoạt văn hóa cộng đồng không thể thiếu, như: Hội đền, chùa diễn ra từ mùng 6 - 15 tháng Giêng âm lịch ở nhiều địa phương (hội đền Vua Lê, chùa Đà Quận, đền Kỳ Sầm, chùa Sùng Phúc...); Hội Nàng Hai - tục cầu mùa ở huyện Phục Hòa và Thạch An; Lễ hội Lồng tồng (xuống đồng) của người Tày, Nùng, Dao... để mở mùa gieo trồng mới; Hội Thanh Minh của người Nùng An ở xã Phúc Sen (Quảng Uyên); Hội Pháo Hoa vào mùng 2/2 âm lịch tại Quảng Uyên, Thạch An...

Trong đời sống văn hóa tinh thần của nhân dân các dân tộc ở Cao Bằng có thể nói không thể thiếu được các loại hình văn nghệ dân gian. Mỗi dân tộc, mỗi địa phương đều có những loại hình văn nghệ dân gian đặc trưng riêng. Về dân ca, người Tày có lượn, gồm: Lượn slương, Lượn cọi, Lượn ngạn, hát Then - đàn tính; người Nùng có Lượn phủ, Lượn tại, Lượn Hèo phưn Nùng An, Sli giang, Nàng ới...; người Dao có Páo dung... Về sân khấu, người Tày có Phướng lỵ; người Nùng có xướng Dá Hai - một dạng tuồng cổ có lịch sử hơn 300 năm. Về múa, người Tày có múa Sluông, múa chầu; người Nùng có múa quạt, múa khăn; người Dao có múa chuông, múa trống; người Mông múa ô, múa khèn...  Nhạc cụ biểu diễn, người Tày có cây đàn tính; người Nùng có cây nhị và bộ xóc đồng lục lạc; người Mông có khèn ống trúc bè ngang, khèn lá, khèn môi... Đặc sắc nhất trong số những loại hình dân ca kể trên là hát Then - đàn tính, một hình thức sinh hoạt có vị thế quan trọng trong tín ngưỡng của người Tày. Then có thể hiểu là “thiên”, tức là trời, vì thế điệu hát Then được người Tày coi là điệu hát của thần tiên. Xuất xứ nguồn gốc của Then từ tín ngưỡng của đồng bào về một thế giới thần bí, nơi có những nhân vật và sức mạnh diệu kỳ, như: bụt, giàng, trời, mà chỉ có bà Then, ông Then mới có khả năng tiếp cận. Khi các bà Then, ông Then dâng lên mường trời những sản vật con người làm ra thì họ hát. Hát Then không chỉ là một làn điệu dân ca mà nó còn tổng hòa nhiều môn nghệ thuật và phong tục khác, như: múa, đàn và giao duyên. Lúc đầu hát Then chỉ có một người tay đệm đàn, miệng hát, chân xóc nhạc. Chính lời bài hát Then, hòa trong nhịp đàn tính dập dìu, cùng tiếng xóc lúc khoan, lúc nhặt sẽ đưa bà Then, ông Then, đại diện cho cộng đồng đến với mường trời để cầu xin các vị thần linh giúp con người.

Về truyền thuyết, sự tích, cổ tích có truyền thuyết Báo Luông - Slao Cải của người Tày, giải thích nguồn gốc vũ trụ, con người và các hiện tượng thiên nhiên, xã hội. Truyền thuyết “Cẩu chủa cheng vùa” (Chín chúa tranh vua) kể về quá trình hình thành nhà nước Nam Cương và quá trình làm vua nước Nam Cương của Thục Chế và con trai là Thục Phán, người sau này trở thành vua của nhà nước hợp nhất Âu Lạc và dời đô đến Cổ Loa (nay thuộc Đông Anh, Hà Nội). Sự tích cây đàn tính (hay tính tẩu), nhằm mô tả, thể hiện cảm nhận của con người trước những hiện tượng tự nhiên, cũng như tình cảm của họ đối với non sông, con người... 

Cao Bằng cũng là mảnh đất của các làng nghề thủ công truyền thống, được hình thành từ thế kỷ XI - XVI, thường tập trung theo từng nhóm dân tộc. Các nghề thủ công truyền thống của Cao Bằng đa dạng và phong phú nhưng chủ yếu vẫn chỉ là những nghề phụ của gia đình. Hoạt động của nghề chưa tách khỏi sản xuất nông nghiệp và mang tính tự cung, tự cấp là chính, như: nghề rèn, làm hương, làm giấy dó, giấy bản, làm ngói máng, dệt vải thổ cẩm, làm đường phên, làm miến, đan lát mây tre, làm bánh nướng...

Đến với Cao Bằng, du khách sẽ được hòa vào cuộc sống muôn sắc màu của đồng bào các dân tộc nơi non cao để cùng cảm nhận và khám phá những nét văn hóa độc đáo mà không nơi nào có được.

Theo baocaobang.vn