Nhiều nguồn lực nhưng ít xã đạt nhiều tiêu chí (Kỳ I)

Theo Đề án xây dựng nông thôn mới (XDNTM), mỗi xã cần mức đầu tư 200 - 270 tỷ đồng/19 tiêu chí theo Chương trình Mục tiêu quốc gia (MTQG) XDNTM. Có 5 nguồn lực chính XDNTM, trong đó có kết hợp hơn 10 chương trình MTQG khác trên địa bàn miền núi, với tổng số vốn hàng nghìn tỷ đồng. Tuy nhiều nguồn vốn, nhưng sau 3 năm triển khai XDNTM (2011 - 2014) vẫn ít xã đạt nhiều tiêu chí. 

Kỳ I: Những cái khó của 1 xã thực hiện lồng ghép hơn 10 chương trình mục tiêu quốc gia

TRu%20so%20Van%20dinh

Trụ sở xã Vần Dính (Hà Quảng) vừa hoàn thành đưa vào sử dụng.

 

Toàn tỉnh có 128 xã đặc biệt khó khăn/177 xã XDNTM thuộc diện hưởng thụ trên 15 chương trình MTQG để kết hợp XDNTM, với mức kinh phí rất lớn. Sau 3 năm XDNTM, phần lớn xã đặc biệt khó khăn ít đạt 5 tiêu chí trở lên. Vì sao xã đặc biệt khó khăn nhiều nguồn lực mà vẫn đạt ít tiêu chí? Chúng tôi đến xã Vần Dính (Hà Quảng) là xã ĐBKK để tìm hiểu.

TIỀN VÀO NHÀ KHÓ...

Xã Vần Dính cách trung tâm huyện Hà Quảng khoảng 10 km nhưng là xã đặc biệt khó khăn về KT - XH, trình độ dân trí thấp. Nói đến cái khó khăn nơi đây chỉ khi đặt chân tới mới thấu hiểu. Xã nằm trên núi đá cao, địa hình chia cắt mạnh, 13 xóm nằm trơ chọi trên núi đá chỉ đi bằng chân bám vào núi đá. Đồng bào Mông, Nùng vai đeo gùi đi chợ mua dầu, muối, mỡ…, chân leo đá nhọn, trồng ngô trên hốc đá. Một năm chỉ trồng 1 vụ ngô xuân hè khi có nước mưa, cây ngô chống chọi với thiên tai, hạn hán, mưa đá, gió lốc, sâu bệnh…, là nguồn sinh kế nuôi gần 1.000 nhân khẩu/hơn 260 hộ. Ngay cả nuôi con bò - vật nuôi chủ lực xóa đói giảm nghèo cũng “nuôi bò trên lưng” - Đồng chí Hoàng Chí Cốt, Bí thư Đảng ủy xã, Trưởng Ban chỉ đạo XDNTM nói với chúng tôi như vậy và giải thích: “Trồng cỏ voi trên dốc núi đá cao, bò không leo lên được, bà con cắt cỏ gùi trên lưng đem về chuồng cho bò ăn”. Mỗi hộ chỉ có thể nuôi 1 - 2 con bò vỗ béo để khi hết ngô ăn bán bò đi mua gạo, muối, mỡ… Đời sống bà con rất khó khăn, nên 168/260 hộ nghèo, còn lại là cận nghèo.

Xã đặc biệt khó khăn như Vần Dính khi triển khai XDNTM có 5 nguồn lực chính, trong đó có hơn 15 chương trình MTQG khác lồng ghép hỗ trợ sản xuất, xây dựng hạ tầng cơ sở như: Chương trình 135, 30a, 120, y tế, văn hóa, giáo dục… Ngoài ra có dự án khác của tổ chức phi chính phủ, ngành... Thống kê ra xã có tiền tỷ hỗ trợ cho nông dân sản xuất, xóa đói giảm nghèo, xây dựng hạ tầng cơ sở...

Tuy nhiên, sau 3 năm XDNTM, xã đạt 3 tiêu chí: thủy lợi, chợ nông thôn, tỷ lệ lao động thường xuyên có việc làm, nhưng đây lại là 3 tiêu chí xã không cần thiết. Giải thích nghịch lý trên, đồng chí Cốt cho biết, 100% đất canh tác của xã là nương rẫy núi đá nên không cần thủy lợi, từ xã xuống chợ trung tâm huyện gần 10 km nên không xây chợ và đại đa số đồng bào độ tuổi lao động trình độ dân trí thấp, làm nương rẫy nên chưa tiếp cận được chương trình đào tạo dạy nghề cho nông dân. Vì không thực hiện 3 tiêu chí trên nên báo cáo lên tỉnh đạt 3 tiêu chí (thủy lợi, chợ nông thôn và tỷ lệ lao động có việc làm thường xuyên). Năm 2014, xã được đầu tư xây dựng Trạm Y tế xã hoàn chỉnh, có bác sỹ đạt tiêu chuẩn quốc gia, đạt tiêu chí về y tế xã.

   …NHƯ GIÓ VÀO NHÀ TRỐNG

Triển khai XDNTM theo Đề án của xã phê duyệt cần nguốn vốn 270 tỷ đồng. Đồng chí Hoàng Chí Cốt, Trưởng Ban chỉ đạo XDNTM xã cho biết, để thực hiện Đề án, xã thuộc diện có 5 nguồn lực chính, trong đó hơn 15 chương trình MTQG khác lồng ghép được nguồn hỗ trợ hơn 1 tỷ đồng/năm, nhưng chỉ đáp ứng khoảng 10% nhu cầu. Vì xuất phát điểm xã rất thấp, địa hình hiểm trở, đồng bào ở rải rác trên núi cao, đời sống khó khăn, trình độ dân trí thấp… Tuy có nguồn lực hỗ trợ nhưng khó có thể nâng cao đồng bộ đời sống của bà con. Có thể ví “Tiền vào nhà khó như gió vào nhà trống”.

Đồng chí Cốt phân tích cho chúng tôi, các nguồn hỗ trợ mà xã được hưởng thụ lồng ghép trong XDNTM như sau: Từ năm 2011 - 2014, nguồn vốn Chương trình 30a năm 2012 được cấp 120 con bò cho hộ nghèo, năm 2011, 2013, 2014 không có. Chương trình 135 được phân bổ năm 2011 đầu tư 1,1 tỷ đồng làm 1,2 km đường vào xóm, xây 4 bể nước sinh hoạt cho bản Lũng Tu, Lũng Vài (năm 2013, 2013, 2014 không có). Năm 2014, Dự án IFAD của tổ chức phi chính phủ hỗ trợ cho xã 322 kg giống ngô, 16 tấn phân NPK, 17 tấn phân đạm. Nguồn hỗ trợ Quyết định 102, xã quy đổi thành ngô giống 1 - 2 kg giống/hộ. Vốn từ doanh nghiệp đầu tư, chưa có doanh nghiệp nào đến đầu tư vì xã không có lợi thế gì về nông, lâm nghiệp. Vay vốn tín dụng Ngân hàng Chính sách xã hội và Ngân hàng Nông nghiệp và Phát triển nông thôn, xã tín chấp bà con vay dài hạn 600 triệu đồng/200 hộ nuôi bò vỗ béo, quy mô 1 - 2 con/hộ. Vốn từ Chương trình MTQG XDNTM chưa có vì toàn tỉnh mới chỉ có vốn phân bổ cho 40 xã/177 xã, nên xã chưa được hỗ trợ.

2 nguồn vốn chính mà xã cần nhất là xây dựng hạ tầng cơ sở và hỗ trợ phát triển sản xuất, 4 năm qua mỗi nguồn vốn chỉ được 1 lần: Chương trình 135 xây dựng hạ tầng cơ sở 1,1 tỷ đồng, Quyết định 30a là 120 con bò, Dự án IFAD không thuộc chương trình thường niên. Số vốn hỗ trợ tiền tỷ nhưng so với nhu cầu của xã quá ít. Chương trình 135, vốn khoảng 500 triệu - 1 tỷ đồng/năm đầu tư làm đường vào bản chỉ được 1/3 - 2/3 chiều dài đường vào 1 bản. Vì từ xã đến bản 5 - 10 km đường núi đá hiểm trở. Nếu mức đầu tư 500 triệu - 1 tỷ đồng/năm làm đường cho 13 bản thì chờ đến hơn 20 năm sau… Ngoài ra, còn chưa tính đến nhu cầu vốn xây bể nước sạch sinh hoạt, nhà văn hóa, kiên cố hóa các điểm trường, tu sửa và làm nhà kiên cố…, đang chờ đầu tư (đã trừ đi hạ tầng cơ sở thủy lợi và chợ nông thôn).

Đối với sản xuất nông nghiệp, đồng chí Cốt cho biết: Theo các chương trình mục tiêu, bà con nông thôn xã được trợ giống, phân bón rất thiết thực nhưng chỉ đạt mức giải quyết khó khăn thời vụ. Vì trồng ngô trên núi đá phụ thuộc thiên nhiên, nhiều rủi ro hay mất mùa, khó tăng sản lượng thành hàng hóa hay để chăn nuôi. Cây ngô tuy là cây chủ lực, 100% bà con ăn ngô nhưng chỉ trồng giống cũ không trồng giống mới. Vì ngô giống mới hay bị mọt ăn, ăn không ngọt, không bảo quản được lâu, nếu đem đi bán thì giá rẻ 3 - 5.000 đồng/kg, gùi 20 - 30 kg ngô đi bộ hơn 10 km xuống chợ huyện bán chưa được 200.000 đồng. Hằng năm xã vẫn xin gạo cứu đói giáp hạt.

Xã chủ yếu là hộ nghèo nên không thể huy động nguồn lực từ dân. Điện lưới quốc gia kéo đến bản nhưng gần 90% hộ chưa có điện vì không có tiền mua dây, cột điện. Cả xã chỉ có 4 bể nước/1.000 người, bà con phải đi 5 - 10 km đường núi gùi từng can nước ăn. Chưa làm nhà văn hóa và đường liên thôn bản… Cuộc sống chật vật trên vách núi nên huy động trẻ em đi học, kế hoạch hóa gia đình, chăm sóc sức khỏe, vệ sinh môi trường nông thôn…, còn nhiều khó khăn. Xã nỗ lực triển khai Chương trình MTQG về y tế, giáo dục nhưng chỉ đạt qua xóa mù, phổ cập THCS, chưa đạt phổ cập tiểu học đúng độ tuổi, vẫn còn tảo hôn, đẻ nhiều, trên 50% hộ có từ 3 con trở lên, môi trường nông thôn mất vệ sinh…

Cũng như Vần Dính, toàn tỉnh có hơn 100 xã đặc biệt khó khăn, xuất phát điểm thấp nên 3 năm qua khó phấn đấu đạt 5 - 10 tiêu chí. Theo đồng chí Nguyễn Sinh Cung, Phó Giám đốc Sở Nông nghiệp và Phát triển nông thôn, Chánh Văn phòng điều phối Chương trình XDNTM của tỉnh: Đối với xã đặc biệt khó khăn, vùng sâu, vùng xa biên giới, xuất phát điểm thấp sẽ đề xuất với tỉnh có chương trình, hướng đi phù hợp, chú trọng đến xóa đói giảm nghèo bền vững rồi từng bước thực hiện tiêu chí XDNTM. Từ năm 2011 - 2014, toàn tỉnh huy động 5 nguồn lực XDNTM với tổng số vốn trên 3.700 tỷ đồng cho XDNTM. Trong đó, vốn trực tiếp Chương trình MTQG XDNTM 148 tỷ 586 triệu đồng, vốn từ các chương trình MTQG 3.441 tỷ 489 triệu đồng, các doanh nghiệp Trung ương, địa phương, tổ chức và cá nhân trên 30 tỷ đồng. Tuy vậy, không có xã đạt 15 - 19 tiêu chí ,có 11 xã đạt 10 - 14 tiêu chí, 66 xã đạt 5 - 9 tiêu chí, 100 xã đạt 1 - 4 tiêu chí (chủ yếu là xã vùng sâu, vùng xa đặc biệt khó khăn).

 

 

Theo baocaobang.vn