Nhiều nguồn lực nhưng ít xã đạt nhiều tiêu chí (Kỳ II)

Nguồn lực từ doanh nghiệp (DN) và vốn tín dụng ngân hàng xây dựng nông thôn mới (XDNTM) có vai trò tích cực chuyển dịch cơ cấu kinh tế nông thôn, tạo việc làm, tăng thu nhập cho nông dân, thúc đẩy thực hiện tiêu chí sắp xếp cơ cấu lao động, kinh tế nông thôn, rút ngắn khoảng cách thành thị và nông thôn. Tuy vậy, nông nghiệp, nông thôn vẫn chưa có “sức hút” với DN, hợp tác xã (HTX) tiếp cận vay vốn ngân hàng để tạo sức bật tiềm năng về KT - XH.

 Kỳ II: Nông nghiệp, nông thôn chưa có "sức hút" doanh nghiệp

che_copy

Công ty TNHH Xây dựng Miền Tây đầu tư phát triển vùng chè Phja Đén (Nguyên Bình).

 

NHIỀU RÀO CẢN DOANH NGHIỆP ĐẦU TƯ VÀO NÔNG NGHIỆP, NÔNG THÔN

Hiện nay, toàn tỉnh có trên 80% dân cư sống tại nông thôn, vùng nhiều tiềm năng lợi thế đầu tư sản xuất, kinh doanh về nông, lâm nghiệp. Nhưng mục tiêu DN hướng về nông nghiệp, nông thôn lại có chiều hướng giảm, số lượng DN tập trung ở khu vực thành thị chiếm đa số. Trong 3 năm XDNTM, toàn tỉnh chỉ có hơn 10 DN trong và ngoài tỉnh nhận đỡ đầu, hỗ trợ trên 30 tỷ đồng cho các xã điểm của tỉnh và huyện XDNTM với nhiều hình thức khác nhau nhưng rất ít DN đầu tư sản xuất kinh doanh tại nông thôn. Chỉ có 35/373 HTX hoạt động sản xuất kinh doanh chế biến nông, lâm sản.

Muốn phát triển sản xuất nông nghiệp, nông dân cần có DN, HTX. Nhưng DN, HTX cũng không thể đứng vững nếu không có chính sách trợ giúp từ Nhà nước. Giải thích nguyên nhân DN chưa muốn đầu tư vào khu vực nông nghiệp, nông thôn, ông Hoàng Mạnh Ngọc, Chủ tịch Hội Doanh nhân trẻ, Giám đốc Công ty TNHH Xây dựng Miền Tây - đơn vị đầu tư vào nông nghiệp nông thôn tỉnh cho biết: Những năm qua, do khủng hoảng kinh tế kéo dài nên nhiều DN gặp khó khăn. Hơn nữa giá trị gia tăng trong sản phẩm nông nghiệp hàng hóa (cả tiêu thụ trong nước và xuất khẩu) còn thấp, hạ tầng cơ sở nông thôn còn nghèo nàn lạc hậu, nhiều khoản chi phí đầu tư cho hạ tầng cơ sở... Vì thế, DN đầu tư vào khu vực nông thôn chưa thuận lợi mà gặp nhiều rủi ro. Cơ chế, chính sách của tỉnh chưa thực sự thu hút được DN, đặc biệt, về ưu đãi hoặc ưu tiên và hỗ trợ mô hình “liên kết 4 nhà”. Lao động nông thôn tuy dồi dào nhưng chưa thay đổi tư duy về sản xuất hàng hóa. Khả năng quản lý nguồn nhân lực và tiếp cận thị trường còn hạn chế... Vì thế, ít có DN đầu tư vào lĩnh vực nông nghiệp, nông thôn.

Trên thực tế, những năm gần đây có gần 130 dự án thu hút đầu tư của tỉnh, chỉ có 29 dự án nông, lâm nghiệp trồng rừng nguyên liệu, phát triển vùng thuốc lá, trồng nấm, trồng chè, chế biến nông lâm sản..., nhưng giảm đi hằng năm. Từ năm 2011 đến nay, chỉ thu hút 1 - 3 dự án/năm; năm 2012, không có dự án nào. 20 dự án đi vào hoạt động, thành công rất ít, như: Xưởng chế biến miến dong Nà Lẹng của HTX Sơn Đông (Nguyên Bình); Ứng dụng tiến bộ khoa học công nghệ phát triển vùng nguyên liệu sản xuất chè xanh chất lượng cao tại huyện Nguyên Bình của Công ty TNHH Xây dựng Miền Tây... Dự án lớn: Nhà máy bột giấy Cao Bằng không triển khai được, Nhà máy chế biến tinh bột sắn Cao Bằng gặp khó khăn. Dự án trồng rừng do chủ đầu tư ngoài tỉnh đăng ký nhưng không triển khai đúng tiến độ.
Hiện nay, vẫn chỉ có một số đơn vị truyền thống hợp đồng sản xuất kinh doanh vùng nông thôn, như: Công ty cổ phần Mía đường Cao Bằng, Công ty cổ phần Xây dựng và Chế biến trúc tre xuất khẩu, Viện Kinh tế - Kỹ thuật Thuốc lá, Công ty cổ phần Giống cây trồng... Tuy nhiên, trong quá trình đồng hành cùng địa phương thực hiện XDNTM, các DN cũng đối mặt với không ít khó khăn thách thức, cần có sự hỗ trợ phù hợp từ phía Nhà nước để tiếp tục phát triển đạt hiệu quả cao hơn.

Khi DN không đầu tư vào nông nghiệp, nông thôn, bỏ lỡ vùng kinh tế tiềm năng, làm chậm lại sự phát triển KT - XH nông thôn. Ông Đàm Văn Thương, Trưởng Ban quản lý XDNTM, Chủ tịch UBND xã Phong Châu (Trùng Khánh) cho biết: Xã Phong Châu là xã điểm XDNTM được hưởng nhiều nguồn lực XDNTM, trên 30 tỷ đồng xây dựng thủy lợi, giao thông nông thôn, trường học, trạm y tế nhưng không có DN nào đầu tư sản xuất kinh doanh cho xã. Vì thế, xã có nguồn nhân lực dồi dào, thuận lợi sản xuất nông nghiệp nhưng kinh tế nông thôn vẫn theo kiểu tự túc, tự cấp. Trồng lúa đủ ăn, chăn nuôi theo hộ gia đình nhỏ lẻ bán giá rẻ. Giá trị sản xuất nông nghiệp thấp mà dôi dư lao động không có việc làm khi nông nhàn.

LÃI SUẤT VỐN TÍN DỤNG THẤP NHƯNG VAY VẪN KHÔNG DỄ

Bên cạnh đó, còn có sự khó khăn trong tiếp cận vốn vay ngân hàng, cơ chế chính sách cũng đang là một thách thức lớn đối với DN, HTX hoạt động trong lĩnh vực nông nghiệp nông thôn. DN, HTX trong lĩnh vực nông nghiệp, nông thôn thường “vốn nhiều, lợi nhuận ít”, đầu tư dài hơi nhưng giá trị sản phẩm nông nghiệp chưa cao; quy mô DN, HTX vừa và nhỏ nên khó phát triển mở rộng sản xuất hàng hóa quy mô lớn, cạnh tranh chiếm lĩnh thị trường... Điều này phản ánh cơ chế chính sách khuyến khích DN, HTX đầu tư khu vực nông thôn chưa phát huy được.

Năm 2014, lãi suất cho vay lĩnh vực nông nghiệp chỉ còn 8%/năm là mức thấp nhất trong vòng nhiều năm trở lại đây. Theo bà Lê Thị Kiều Vân, Trưởng Phòng Kế hoạch - Kinh doanh, Ngân hàng Nông nghiệp và Phát triển nông thôn Chi nhánh Cao Bằng, khi có Quyết định 499/QĐ-NHNN, ngày 17/3/2014 của Ngân hàng Nhà nước, Ngân hàng Nông nghiệp và Phát triển nông thôn Việt Nam, Chi nhánh Ngân hàng Nông nghiệp và Phát triển nông thôn Cao Bằng đã áp dụng lãi suất tiền vay đối với các khoản vay ngắn hạn là 8%/năm từ ngày 18/3/2014. Lãi suất cho vay giảm là điều kiện tốt cho khách hàng tiếp cận vốn vay để thúc đẩy hoạt động sản xuất kinh doanh. Năm 2014, dư nợ cho vay lĩnh vực nông, lâm nghiệp đạt 449 tỷ đồng, tuy nhiên, chủ yếu khách hàng vay vốn vẫn là khách hàng truyền thống, có hoạt động khá ổn định lâu năm, ít đơn vị HTX, DN vay mới cho đầu tư nông, lâm nghiệp.

Lãi suất vốn vay giảm là tín hiệu mừng nhưng DN, HTX vay vốn ngân hàng không dễ. Bà Đàm Thị Luyện, Trưởng Phòng Tuyên truyền - Phát triển HTX, Liên minh HTX tỉnh cho biết: Hằng năm, Liên minh HTX tỉnh vẫn tổ chức tập huấn vay vốn, hướng dẫn cho các HTX vay vốn đầu tư phát triển sản xuất trong lĩnh vực nông lâm nghiệp. Ngân hàng cũng phối hợp, kết hợp tuyên truyền, tư vấn tạo điều kiện cho HTX vay vốn. Nhưng vay vốn còn nhiều khó khăn mà HTX chưa đáp ứng để tiếp cận nguồn vốn vay, như: Phải thế chấp tài sản, trong khi đó, HTX muốn vay vốn không có đủ tài sản thế chấp; trình bày dự án khả thi về hiệu quả sản xuất kinh doanh...; tỉnh chưa có chính sách riêng hỗ trợ vay vốn cho HTX hoạt động nông lâm nghiệp... Toàn tỉnh chỉ có 35/375 HTX hoạt động về nông, lâm nghiệp, trong đó, chỉ có 10 HTX hoạt động quy mô vừa và nhỏ, còn lại là tạm dừng hoạt động hoặc cầm chừng. Vì HTX quy mô vừa và nhỏ khó có thể trở thành sản xuất hàng hóa để đáp ứng nguồn cung và cạnh tranh trên thị trường.

Phản ánh về khó khăn trong vay vốn đầu tư sản xuất kinh doanh nông nghiệp, nông thôn, ông Hoàng Mạnh Ngọc, Chủ tịch Hội Doanh nghiệp trẻ, Giám đốc Công ty TNHH xây dựng Miền Tây cho rằng: Dù lãi suất giảm 8%/năm cho vay lĩnh vực nông, lâm nghiệp nhưng nhiều DN vẫn không dám vay vốn đầu tư. Vì đầu tư vào nông, lâm nghiệp thời gian dài, cần nhiều vốn nên vay vốn dài hạn nhưng giá trị sản phẩm nông sản lãi không cao. Nếu so sánh lãi suất hạ xuống 8%/năm với giá trị sản phẩm nông, lâm nghiệp lợi nhuận thấp thì DN, HTX hầu như không có lợi nhuận hoặc có nhưng rất thấp, chưa tính đến rủi ro, cạnh tranh giá, lợi nhuận trên thị trường... Bên cạnh đó, thủ tục cho vay còn nhiều rườm rà, quy định quá chặt chẽ.
Bà Triệu Thị Liên, Chủ  nhiệm HTX Miến dong Đông Khê, thị trấn Đông Khê (Thạch An) cho biết: Cơ sở sản xuất miến dong của bà đã làm thủ tục vay vốn, thế chấp tài sản trị giá 2 tỷ đồng và được ngân hàng cho vay 1 tỷ đồng. Tuy vậy, vẫn chưa đáp ứng nhu cầu mở rộng sản xuất (máy móc, mặt bằng làm nhà xưởng...), vì thế HTX hoạt động cầm chừng, chỉ có 8 - 10 công nhân, sản xuất quy mô nhỏ 1 tạ miến dong/ngày. Nếu được vay thêm vốn 1 - 1,5 tỷ đồng mở rộng sản xuất sẽ tạo việc làm cho 18 - 20 công nhân, sản xuất 6 tạ miến dong/ngày. Nhưng hiện tại HTX không thể vay vốn thêm được vì tài sản, sổ đỏ đã thế chấp tại ngân hàng.

Với những khó khăn của DN, HTX trong đầu tư, vay vốn vào lĩnh vực nông lâm nghiệp nên khu vực nông thôn có nhiều tiềm năng nhưng vẫn còn bỏ ngỏ, ảnh hưởng rất lớn đến XDNMT, hạn chế thúc đẩy KT - XH khu vực nông thôn.

Theo baocaobang.vn